Interview: Dirk Vander Kooij

Dirk Vander Kooij runt een eigen fabriekje waar hij meubels en verlichting ontwerpt en produceert. De 3D-printer is zijn belangrijkste gereedschap, gerecycled plastic zijn materiaal. ‘Niet in eerste instantie om het milieu te redden, maar wel om me minder schuldig te voelen over wat ik al sinds mijn twaalfde het allerliefst doe: dingen maken.’ 

‘Oud plastic geven wij een nieuwe identiteit’
– Dirk Vander Kooij

Oorverdovende herrie komt er door de deuren van zijn werkplaats, en keiharde muziek. In een oude loods op het Hembugterrein in Zaandam, waar vroeger vuurwapens en munitie werden gemaakt, werken Dirk Vander Kooij en zijn twaalfkoppige team aan Dutch design dat de hele wereld overgaat. De geheimhouding van voorheen wordt er opnieuw gehandhaafd, want Dirks procedé is al eens gekopieerd door Franse ‘collega’s’ die zijn gastvrijheid iets te letterlijk namen. ‘Ik heb mijn lesje helaas wel geleerd, dus de deur van de werkplaats laat ik liever dicht.’ Tijdens zijn studie aan de Design Academy Eindhoven bedacht Dirk een geheel eigen werkwijze, waarmee hij in no time beroemd werd in designkringen. Hij bouwde een 3D-printer op een grote industriële robotarm en fabriceerde daarmee een stoel uit gemalen koelkastplastic, de Endless Chair. ‘Ik gebruik een lage-resolutieprinter die dikke onregelmatige draden spuit, als tandpasta uit een tube. Ik hou van dat specifieke ruige effect.’ Nu, tien jaar later, werkt hij nog steeds op dezelfde manier, zij het in geperfectioneerde vorm. Inmiddels heeft de ontwerper slash uitvinder tal van nieuwe toepassingen en technieken ontwikkeld. De collectie groeit gestaag, de verkoop ook. Dirk blijft er onverstoorbaar nuchter onder. ‘Ik sta er vrijwel altijd zorgeloos in.’ Dat dit zijn jubileumjaar is, is hem enigszins ontgaan. Lachend: ‘Ja, tien jaar, dat zou kunnen. In 2010 ben ik afgestudeerd.’ In zijn eigen fabriekje dat tonnen gerecycled plastic verwerkt tot bijzondere interieurproducten staat inmiddels een uitgebreid en geavanceerd machinepark. De eerste robotarm is nog steeds actief en er is een tweede aangeschaft. ‘Het zijn oudjes uit de auto-industrie, de eerste had ik te leen.’

In stukken gezaagde prototypes
Een jaar na de Endless Chair volgde de Chubby Chair, geprint met een spuitmond die draden zo dik als een platgedrukte knakworst produceert. De stoel is al jaren een van Dirks bestsellers en wordt nog steeds gemaakt uit het plastic van afgedankte koelkastinterieurs, door en door gekleurd met pigmenten. ‘Het is fijn om iets nieuws te maken van oud materiaal, duurzame waarde te geven aan afval. De stoelen zijn niet kapot te krijgen,’ aldus Dirk, die ze soms een handje helpt door ze in stukken te zagen. Oude prototypes uit de vele experimenten kunnen zo opnieuw gebruikt worden, voor de Meltingpot-tafels bijvoorbeeld. ‘Die stukken en brokken persen we warm in een mal tot massieve vormen voor poten en tafelbladen. Omdat je de losse onderdelen blijft zien als platgedrukte kleur-vlekken is het samenstellen van de tafels wel even een werk apart. In het begin deed ik het zelf: gewoon leuk om ons eigen afval weg te werken, maar dat werden clownstafels. Nu doet Pip dat. Zij is een ware kleurkunstenaar.’ De Australische Pip, Dirks partner, is opgeleid als kunstschilder. Samen met de klant stelt zij een kleurenpalet samen voordat het materiaal wordt geperst. Zo ontstaan er telkens weer unieke stukken met een marmereffect. De Meltingpot-tafels zijn enorm in trek. ‘De helft van onze mensen is er dagelijks druk mee. Je moet ze eindeloos schuren tot ze spiegelglad zijn.’ Van transparante plastics van bijvoorbeeld cd-doosjes en dakkoepels maakt Dirk lampen en luchters. Door de ribbelstructuur van de printer wordt het licht mooi gefragmenteerd tot een zachte schittering. Het materiaal ziet eruit als glas, een aspect dat nog verder wordt uitgebuit in de opgeblazen Bloown-lampen, die met hun gladde ronde vormen zo uit een glasblazerij lijken te komen.

Heerlijke vrijplaats
Het voortdurend experimenteren met technieken leidt telkens weer tot nieuwe verrassingen, en wat Dirk betreft kan dat nog heel lang zo doorgaan. Met plezier maakt hij lange dagen; hij woont letterlijk in de fabriek. ‘We hebben hier een heerlijke vrijplaats in het groen, waar alles mag en kan: fikkie stoken, feestje bouwen… Ruimte genoeg.’ Zijn ultieme droom? ‘Het liefst wil ik er een fijn, perfect bedrijf van maken – lekker investeren in een grotere werkplaats. Er kan nog veel worden verbeterd qua werkomgeving en duurzaamheid. Maar we zijn op de goede weg, met een steeds groter en beter ingespeeld team. Ik heb altijd zelf meegewerkt, maar krijg nu meer mijn handen vrij. Kan ik de rol van ontwerper weer opnemen: superleuk! Plastic is mijn materiaal geworden, maar ik ben niet per se een liefhebber. Het is een materiaal zonder identiteit. Plastic wordt gemaakt voor een efficiënte fabricage van meestal goedkope massaproducten. Wij doen hier precies het tegenovergestelde: we maken kostbare stukken, waar veel materiaal en werkuren ingaan. We creëren een nieuwe identiteit voor het oude plastic, geven het een tweede of derde leven. Ook onze eigen ontwerpen zou ik ooit weer retour willen krijgen om ze opnieuw te kunnen recyclen. Maar ja, die spullen van ons gaan generaties lang mee.’

Dirk Vander Kooij
1983 Geboren in Purmerend
2008 Hout- en Meubileringscollege, Amsterdam
2010 Design Academy Eindhoven; presentatie robot in Milaan, Graduation Show Design Academy Eindhoven
2011 Dutch Design Award voor Endless Chair
2012 Flow Rocking Chair aangekocht door Museum of Modern Art, New York; Endless Chair en Flow Table aangekocht door Stedelijk Museum Amsterdam 
2013 Endless Chair aangekocht door Museum of Arts & Design, New York; groepsexpositie toegepaste kunst MoMa, New York
2014 Studio verhuist van Eindhoven naar Hembrugterrein, Zaandam; Chubby Chair aangekocht door Vitra Design Museum, Weil am Rhein
2016 Groepexpositie Of Cabinets and Curiosities, Chamber Gallery, New York; prototype Not Only Hollow Chair aangekocht door Stedelijk Museum Amsterdam
2017 Groepsexpositie Beyond Generations, Van Abbemuseum, Eindhoven
2018 Groepsexpositie In The Neighborhood, Morgen Rimel en Louisa Grey, Londen
2020 Groepsexpositie Van Thonet tot Dutch Design, Stedelijk Museum Amsterdam

Fotografie Studio Kooij Tekst Marianne van Dodewaard